De overheid stelt strenge eisen aan de kwaliteit van het drinkwater. Dit betekent dat er ook strenge eisen worden gesteld aan de materialen en chemicaliën die worden gebruikt bij de productie en de distributie van drinkwater. De “Regeling materialen en chemicaliën drink- en warm tapwatervoorziening”, de “Drinkwaterwet”, en het “Drinkwaterbesluit” beschermen de kwaliteit van het drinkwater in Nederland en daarmee onze gezondheid.
Kwaliteit van chemicaliën en materialen
Voor de productie en distributie van drinkwater worden materialen en chemicaliën gebruikt. Bij materialen gaat het bijvoorbeeld om leidingen, filters en opslagtanks. Chemicaliën zijn bijvoorbeeld nodig voor de waterzuivering. Drinkwater komt in woningen en gebouwen ook in contact met leidingen en toestellen, zoals boilers en kranen. Dit effect kan mogelijk optreden door blootstelling aan de stoffen zelf, maar ook indirect doordat stoffen in water de aangroei van bacteriën (zoals legionella) kunnen bevorderen. Bij prioritaire leidingwaterinstallaties, zoals in zorginstellingen, hotels, zwembaden en sauna’s, is bovendien het risico op ziekte door legionella groter. Op deze zogenoemde ‘prioritaire leidingwaterinstallaties’, is legionellapreventie wettelijk verplicht.
Meer uitleg Legionellapreventie bij leidingwaterinstallaties | RIVM
Alle toegepaste chemicaliën en materialen moeten daarom voldoen aan de eisen die zijn gesteld in
- de Drinkwaterwet;
- het Drinkwaterbesluit;
- de Regeling materialen en chemicaliën drink- en warm tapwatervoorziening.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft vastgesteld welke kwaliteitsverklaringen de juiste garantie geven dat chemicaliën, materialen en producten voldoen aan de Regeling en dus veilig met drinkwater in contact mogen komen. Kiwa Nederland (Besloten Vennootschap) is op dit moment de enige certificerende instantie waarvan (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat) het keurmerk dat producten voldoen aan de eisen uit de Regeling heeft erkend.
Certificerende instantie Nederland
Kiwa Nederland B.V. heeft de eisen uit de Regeling ondergebracht in beoordelingsrichtlijnen (BRL). Op deze manier vormen deze ‘hygienic aspects’ eisen één pakket met de functionele eisen waar de betreffende producten aan moeten voldoen. Als wordt voldaan aan de beoordelingsrichtlijnen verstrekt KIWA een certificaat met het Kiwa Water Mark (voorheen Kiwa-ATA-Attest Toxicologische Aspecten).
Er zijn ook producten - en dan vooral op chemicaliën gebaseerde producten - waarvoor geen Kiwa-beoordelingsrichtlijn bestaat, maar die wel over een ‘erkende kwaliteitsverklaring volgens de Regeling’ beschikken. Dat zijn de door Kiwa Nederland B.V. gecertificeerde producten die over een ‘HA-nummer’ beschikken.
Op de website van Kiwa is het actuele overzicht van gecertificeerde producten beschikbaar via de Certificaatzoeker | Kiwa Nederland. Het gaat daarbij om producten met een erkende kwaliteitsverklaring volgens de Regeling. (Watercycle Research Institute) Water Research Institute heeft de gecertificeerde producten per productgroep gegroepeerd: Overzicht gecertificeerde producten - Praktijkcodes Drinkwater.
Toelatingstraject materialen en chemicaliën
Een certificerende instantie beoordeelt eerst welke toelatingseisen uit de Regeling van toepassing zijn op de gebruikte chemicaliën en materialen voor het desbetreffende product. Vervolgens wordt gekeken of het eindproduct aan de toelatingseisen voldoet en of het productieproces door het bedrijf zodanig geborgd is, dat geleverde producten blijven voldoen aan de eisen uit de Regeling. Vanaf het moment dat de certificerende instantie vaststelt dat het product voldoet aan de eisen uit de Regeling, wordt direct een erkende kwaliteitsverklaring afgegeven.
Als er lacunes zijn in de Regeling over de toelatingseisen moet het product door de certificerende instantie worden voorgelegd aan de ‘subcommissie toxiciteit’ (W4) van de ‘Commissie van Deskundigen Materialen en Chemicaliën in contact met drinkwater’ (CvD MC). W4 voert dan een toxicologische beoordeling uit en bereidt een advies voor aan de CvD MC. De CvD MC vergadert vier keer per jaar waarbij er besluiten worden genomen over producten die aan de W4 zijn voorgelegd.
De procedure voor het wel of niet toelaten van producten is vastgelegd in het huishoudelijk reglement van de CvD MC. Bij nieuwe (wetenschappelijke) inzichten past de overheid de Regeling aan.
Daarnaast deelt de certificerende instantie elk kwartaal een lijst met producten die direct een erkende kwaliteitsverklaring hebben ontvangen met de W4 en de CvD MC. De W4 voert jaarlijks een steekproef uit op deze direct afgegeven erkende kwaliteitsverklaringen.
Rol en samenstelling CvD MC
De CvD MC is opgericht op 5 februari 1976, toen nog onder de naam ‘Commissie Gezondheidsaspecten Chemicaliën en Materialen Drinkwatervoorziening’ (CGCMD).
De huidige samenstelling van de CvD MC is vastgelegd in de Staatscourant 2026. Het RIVM is voorzitter van deze commissie en beheert het secretariaat. Daarnaast ondersteunt het RIVM de commissie onder andere met kennis over gezondheidsaspecten en toxicologie.
Overgang naar een Europees systeem
Het Nederlandse systeem voldoet aan de vorige Europese Drinkwaterrichtlijn (98/83/EG). Deze richtlijn verplicht lidstaten om met maatregelen te voorkomen dat de gebruikte materialen de kwaliteit van drinkwater aantasten. In de huidige Europese drinkwaterrichtlijn (EU) 2020/2184 staat dat er Europese eisen vastgesteld moeten worden waaraan materialen in contact met drinkwater moeten voldoen. Deze eisen zijn inmiddels vastgelegd in drie uitvoeringsbesluiten en drie gedelegeerde verordeningen (2024/365, 2024/367, 2024/369, 2024/368, 2024/370 en 2024/371).
Voor nieuwe producten gelden de nieuwe eisen al vanaf 1 januari 2027. Voor bestaande producten met een erkende kwaliteitsverklaring (Kiwa Water Mark) zijn ze uiterlijk 1 januari 2033 van toepassing. De nationale regeling zal op de nieuwe Europese regeling aangepast worden, rekening houdend met de overgangstermijnen.
Het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) heeft richtsnoeren gepubliceerd voor het aanpassen van de EUPL’s (Europese lijsten van toegelaten stoffen, composities en bestanddelen). Daarnaast is er een richtsnoer voor het beoordelingsproces en de certificering van producten gepubliceerd op de CIRCABC-website van de EU.
Nederland werkt al sinds 2008 samen met Frankrijk, Duitsland, en Verenigd Koninkrijken het zogenaamde “4MS Initiative” (4MSi). Sinds 2019 doet ook Denemarken hieraan mee. Dit initiatief heeft een reeks documenten opgeleverd: de 4MSi Common Approaches. Daarin zijn de nationale beoordelingssystemen grotendeels in elkaar geschoven. Tot het nieuwe Europese systeem volledig is ingegaan, vormen deze documenten de basis voor het Nederlandse systeem. Deze documenten zijn te vinden op de 4MSi website. De Europese Commissie en het ECHA hebben deze documenten als voorbeeld gebruikt bij het vormgeven van het Europese certificeringssysteem.
Het Kiwa Water Mark als kwaliteitsverklaring zal dan gaandeweg ook vervangen worden door het Europese keurmerk zoals weergegeven in Verordening 2024/371.
Meer uitleg en een tijdlijn staan op: Drinking Water Directive - ECHA.